Wszelkiego rodzaju krwawienia są chyba najczęściej spotykanym problemem w stajni. A niewiele trzeba, by krwawienie wywołać! Może być to otarcie, ukłucie, uderzenie, rozszarpanie, rozcięcie… Dlatego niezwykle ważne jest, by każdy właściciel wiedział, jak postępować w przypadku krwawienia.

Mój nauczyciel akademicki powtarzał: w koniu krwi dość! Co miało oznaczać, że nie należy panikować przy krwawieniach. Przeciętnie 8% masy konia to krew, czyli taki 600 kg koń ma spokojnie 50 litrów krwi. To 1/5 beczki, wokół której ścigają się barrel-racingowcy ;-) Ogromna ilość. Z tych umownych 50 litrów koń może stracić ¼ bez specjalnego zagrożenia życia, czyli ponad 10 litrów! To naprawdę dużo. Po co te wyjaśnienia? Gdyż ludzie mają ogromną tendencję do wyolbrzymiania krwawienia. Organizm koński (jak i ludzki czy psi) jest tak zbudowany, by wszelkie wypadki nie skutkowały natychmiastową śmiercią. Podobnie z krwawieniami. Zaledwie ułamek procenta wszelkich wypływów krwi może mieć poważne skutki dla organizmu. Organizm wyposażony został w naturalne mechanizmy ochronne, chroniące przed wykrwawieniem. Tak więc jest cały proces krzepnięcia (a konie charakteryzują się niezwykle wysoką krzepliwością krwi), są skurcze mięśni i naczyń. W szczególnie groźnych przypadkach- scentralizowania krążenia. Zazwyczaj to wystarcza, by uchronić przed wykrwawieniem.

Wszystkim właścicielom zalecam taki test: nalejcie do szklanki wodę i zabarwiajcie ją czerwoną farbką/keczupem. A następnie wylejcie płyn na podłogę - ilość robi wrażenie, prawda? A tak naprawdę jest to ledwie ćwierć litra, dla konia ilość nic nie znacząca! Ba, człowiekowi utacza się do 0,5 litra krwi (cała butelka krwi! Możecie sobie wyobrazić, jakie to robi wrażenie na podłodze?!?).
Tak więc co robić, gdy koń krwawi? Po pierwsze, to nie panikować. Jeżeli krew leci, ale nie sika (jak ze szlaucha, pod ciśnieniem), to nie jest źle. Na kończyny można założyć opaskę uciskową (NAD raną), ale najlepszy będzie ucisk rany - bierzemy czysty bandaż i pchamy w ranę, po czym albo trzymamy, lub ściśle zawijamy. I wzywamy lekarza weterynarii. Najczęściej do jego przyjazdu krew przestanie płynąć, ale przecież ranę trzeba odkazić i najczęściej zaszyć (szycie wspomaga proces gojenia i znacznie eliminuje ryzyko przerastania tzw. dzikim mięsem). Oczywiście najlepiej by było, jakby koń był spokojny i stał grzecznie- wszelkie szaleństwa zwiększają krwotok i opóźniają proces krzepnięcia.

Bardzo rzadko zdarza się, że koń uszkodzi sobie tętnicę- wtedy krew wypływa pod ciśnieniem, czyli sika jak ze szlaucha. Takie krwawienie jest potencjalnie niebezpieczne, zwłaszacza, jeśli naczynie ma dużą średnicę (przy małych tętniczkach ucisk zazwyczaj wystarczy). W takim przypadku oczywiście zakładamy opaskę uciskową, jeśli się da. Natomiast dobrze by było, jakby udało się złapać krwawiące naczynie- nawet gołą ręką, choć oczywiście najlepsze w tym celu byłyby wysterylizowane narzędzia chirurgiczne ;-) Łapiemy, zaciskamy i stoimy tak do przyjazdu lekarza. W takim przypadku lekarz weterynarii powinien pojawić się w trybie pilnym. Na szczęście w/w sytuacje zdarzają się naprawdę bardzo rzadko, pewnie 99,9% właścicieli koni nie spotka się w swoim życiu z takim krwawieniem.

Tak więc ucisk, ucisk i jeszcze raz ucisk to jest to, co powinniśmy robić w razie krwawienia. Można jeszcze (oprócz opaski zaciskowej) stosować okłady z lodu - w okolicach rany, nie centralnie na ranę!

Rola lekarza weterynarii.
Przede wszystkim do wszelkich ran powinniśmy wezwać lekarza weterynarii. Zatamowanie krwawienia to tylko jedna z czynności, które należy wykonać. Oprócz tego ważne jest opracowanie rany- wiążące się dość często z wycięciem poszarpanych brzegów rany, usunięciem wszelkich zabrudzeń, tkanek, które mogą obumrzeć (i potem ropieć). Następnie lekarz może założyć szwy- nawet w przypadku małych ran założenie choćby tego jednego szwa nie tylko skraca proces gojenia, ale także go ułatwia (szew zamyka ranę, chroni ją przed zabrudzeniem) i zapobiega wszelkim powikłaniom. No i antybiotyk- podawany profilaktycznie, zapobiega powikłaniom bakteryjnym.
Bardzo, bardzo ważne jest szczepienie p/tężcowi. Idealna sytuacja to ta, w której koń ma te szczepienia już dawno wykonane- najlepiej już w źrebięctwie, po czym regularnie uzupełniane. Niemniej wielu hodowców i właścicieli zapomina o tym obowiązku, co trzeba mieć na uwadze w przypadku wszelkich ran. Jeśli nie jesteśmy pewni, czy nasz koń miał przeprowadzony cykl szczepień p/tężcowych, koniecznie poinformujmy o tym lekarza weterynarii! Powinien on wtedy podać surowicę p/tężcową i w najbliższym czasie- zaszczepić.

Dalsze postępowanie z ranami. Przede wszystkim- „nadgorliwość gorsza od faszyzmu” ;-) Większość właścicieli bardzo się przejmuje i ciągle coś majstruje przy ranie. A więc przepłukuje, smaruje, pryska różnymi specyfikami… Czym przeszkadza w gojeniu. Jeżeli rana jest ładna, sucha, to naprawdę wszelkie ingerencje są zbędne. Problem zaczyna się przy ranach sączących, ale naprawdę, czasami lepiej zostawić taką ranę w spokoju, niż ciągle w niej grzebać.

Zazwyczaj zaraz po szyciu rana wygląda ślicznie, po czym nagle, trzeciego dnia jest obrzęknięta, mocno zaczerwieniona i bolesna- to normalne. Największy proces zapalny (niezbędny w większości przypadków chorobowych) zawsze ma miejsce trzeciego dnia.

Powikłania: może dojść do rozejścia się szwów. Jest to najbardziej prawdopodobne w miejscach napiętej skóry, czyli np. na kończynach. Po prostu napięcia w tym miejscu są tak duże, że szwy „puszczają”. To też jest zazwyczaj normalne. Takie rany po rozejściu się szwów muszą goić się przez ziarninowanie, czyli narastanie tkanki bliznowatej w ranie. Rany takie dają potem z reguły brzydkie, grube blizny, a sam proces gojenia jest dużo dłuższy i charakteryzuje się tzw. „babraniem się” ;-)

Dzike mięso- czyli narastająca w szybkim tempie tkanka bujająca, nieunerwiona, ale bardzo mocno ukrwiona-często delikatne otarcie wywołuje krwawienie. Dzikie mięso buja u koni szczególnie mocno (np. u psów jest prawie nie spotykane) i jest problematyczne. Zazwyczaj lek. wet. musi wyciąć takie mięso, po czym zaleca stosowanie w miejsce bujania odpowiedniego preparatu zapobiegającego ponownemu jego wzrostowi.
Szwy zwyczajowo ściąga się 10. dnia, co oznacza, że nie wcześniej, niż po tygodniu (tydzień to minimum!) i może być później, niż 10. dnia.

lek.wet. Aleksandra Mucha
www.muchawet.pl